Zgorzelec 2004-06-03

Sz. P.

Dr n. med. Anna Blak - Kaleta

p.o. Z-cy Dyrektora

Departamentu Nauki i Szkolnictwa Wyższego

W związku z pismem NS. – EM ZM XV– 60-2/ 04 z dnia 26 maja 2004 r. dotyczącym interpretacji § 1 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 28 marca 2002 w sprawie warunków jakie powinna spełniać uczelnia, aby utworzyć i prowadzić kierunek studiów lub nazw kierunków studiów uprzejmie informuję, że zwróciłem się do prof. dr Janusza Nowotnego , który od wielu już lat pracuje w różnych komisjach Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, z prośbą o opinię w tej sprawie. Otrzymałem ją i w pełni się z nią zgadzam. Dlatego też pozwalam sobie dołączyć odpowiedź Pana prof. Nowotnego, z którą w pełni się identyfikuję i proszę o jej przyjęcie również jako mojej opinii w przedmiotowej sprawie.

Opinia

w sprawie warunków, jakie powinna spełniać uczelnia,

aby utworzyć i prowadzić kierunek studiów „fizjoterapia”

Problem tzw. „minimum kadrowego” dla kierunku fizjoterapia (dawniej rehabilitacja ruchowa) nie jest nowy, ale za to jest dość złożony. Jego złożoność wynika z kilku faktów, a w tym m.in. z tego, że:

· Fizjoterapia jest integralną częścią rehabilitacji medycznej;

· Rehabilitacja medyczna ma charakter interdyscyplinarny, wobec czego trudno jednoznacznie wskazać wszystkie osoby uprawnione do szkolenia w tym zakresie;

· Specjalizacja z zakresu fizjoterapii jest zupełnie nową i dopiero teraz jest ona uruchamiana. Natomiast specjalizacja z rehabilitacji ruchowej też nie jest nowa (uruchomiona w połowie lat 80-tych);

· Specjalistów z II° specjalizacji z rehabilitacji ruchowej jest stosunkowo mało, z czego nieliczni tylko posiadają stopień naukowy doktora, a pojedyncze tylko osoby stopień naukowy doktora habilitowanego, bądź tytuł profesora;

· Podobny problem dotyczy osób reprezentujących rehabilitację medyczną. Wprawdzie specjalistów jest więcej, ale liczba osób, które uzyskały stopień naukowy doktora habilitowanego w zakresie rehabilitacji (nauk medycznych lub o kulturze fizycznej) jest również bardzo mała. Szacuje się, że czynnych zawodowo (tj. w wieku przedemerytalnym) jest ich ok. 20;

· W Polsce aktualnie co najmniej 16 uczelni państwowych prowadzi kierunek studiów fizjoterapia (uczelnie wychowania fizycznego, akademie medyczne, uniwersytety i politechnika), nie licząc wielu uczelni niepublicznych, co do których nie mam pełnego rozeznania;

· W świetle powyższego, w kontekście przepisów określonych w Dz. U. Nr 55 poz. 480 większość polskich uczelni nie spełnia jakichkolwiek wymogów kadrowych (bo liczba uczelni jest większa niż liczba tzw. samodzielnych pracowników naukowych w Polsce uprawnionych do „firmowania kierunku”), a pomimo to ciągle wydaje się zgody na uruchamianie tego kierunku w kolejnych uczelniach;

· Z uwagi na wspomniana interdyscyplinarność rehabilitacji nie można jednak wymagać, by kierunek fizjoterapia firmowały wyłączne osoby posiadające tytuł lub stopień naukowy z tego zakresu, gdyż standardy nauczania nie gwarantują liczby godzin uzasadniającej celowość zatrudnienia tylu „monotematycznych” specjalistów. Ważne jest jednak, by pozostali pracownicy kierunkowi reprezentowali dziedziny lub dyscypliny dotyczące przedmiotów określonych jako przedmioty kierunkowe.

Kadra nauczająca jest istotna dla jakości kształcenia. W związku z tym, wśród osób wchodzących w skład minimum kadrowego dla tego kierunku muszą się znaleźć osoby posiadające rzeczywiste kwalifikacje z zakresu fizjoterapii i rehabilitacji medycznej. Uważam, że w grupie 5 wymaganych nauczycieli kierunkowych, posiadających tytuł naukowy lub stopień doktora habilitowanego, powinny znaleźć się co najmniej 2 osoby z rzeczywistymi uprawnieniami w zakresie rehabilitacji, fizjoterapii, lub medycyny fizykalnej, a pozostali 3 powinni reprezentować różne dziedziny (dyscypliny) adekwatne do grupy przedmiotów kierunkowych. Poza wymogami odnośnie tzw. pracowników „samodzielnych”, celowy wydaje się być też wymóg odnośnie dysponowania np. 8 doktorami. Potrzeba taka wynika przede wszystkim z konieczności zapewnienia wysokiego poziomu kształcenia w zakresie licznych przedmiotów kierunkowych, zwłaszcza w zakresie umiejętności praktycznych. Wobec tego, że na studiach licencjackich realizowane będą przede wszystkim przedmioty kierunkowe, dla tworzenia i prowadzenia takich studiów powinny obowiązywać identyczne wymogi kadrowe, jak dla studiów magisterskich (chodzi tu wyłącznie o grupę pracowników kierunkowych), ale z uwzględnieniem obowiązujących u nas przepisów (p. niżej).

Rada Główna określiła kiedyś, że dla powołania i prowadzenia tego kierunku studiów, poza innymi osobami, trzeba co najmniej 2 profesorów bądź doktorów habilitowanych, którzy habilitowali się w zakresie rehabilitacji (bo fizjoterapia jest podstawową składową rehabilitacji medycznej i jak dotąd nie została wyodrębniona jako osobna dyscyplina), albo habilitowanych w zakresie medycyny fizykalnej, a wyjątkowo osoby które habilitowały się w innym zakresie, ale są specjalistami II° w zakresie rehabilitacji. Warto o tym pamiętać dlatego, bo – zgodnie z tym co powiedziano powyżej – w Polsce nie ma łącznie tylu mianowanych tzw. samodzielnych pracowników naukowych o takich kwalifikacjach, ile uczelni ma obecnie ten kierunek. Taki stan jest jednak możliwy, gdyż wnioski dotyczące uruchomienia kierunku trafiają do różnych sekcji Rady Głównej, bądź do branżowych komisji akredytacyjnych – stosownie do podległości uczelni. Stąd te same osoby firmują kierunek w różnych uczelniach, lub z braku rozeznania i kontroli firmują go osoby, którym sztucznie przypisuje się odpowiednie uprawnienia przez co jako osoby kierunkowe liczy się np. wszystkich utytułowanych lekarzy pomimo braku formalnych kompetencji w tej specjalności.

Proponuję rozważyć następujące zapisy dotyczące kadry dla kierunku studiów fizjoterapia:

1. Kadra:

a) aby utworzyć i prowadzić studia na poziomie magisterskim uczelnia musi dysponować co najmniej:

- 8 profesorami lub doktorami habilitowanymi zatrudnionymi na podstawie mianowania, w tym 5 kierunkowymi z zastrzeżeniem, że 2 spośród tych osób mają stopień doktora habilitowanego w zakresie rehabilitacji, fizjoterapii, lub medycyny fizykalnej, lub habilitowały się w innym zakresie ale legitymują się specjalizacją II° z powyższych dyscyplin. Pozostali 3 pracownicy kierunkowi muszą reprezentować dziedziny (dyscypliny) z zakresu przedmiotów kierunkowych.

Proporcja zatrudnienia tej grupy pracowników kierunkowych do liczby studentów – 1 : 40.

- 8 doktorami medycyny lub kultury fizycznej, którzy doktoryzowali się z zakresu rehabilitacji (fizjoterapii).

b) aby utworzyć i prowadzić studia na poziomie zawodowym (licencjat) uczelnia musi dysponować co najmniej:

- 4 kierunkowymi profesorami lub doktorami habilitowanymi zatrudnionymi na podstawie mianowania, z zastrzeżeniem, że 2 spośród tych osób mają stopień doktora habilitowanego w zakresie rehabilitacji, fizjoterapii, lub medycyny fizykalnej, lub habilitowały się w innym zakresie ale legitymują się specjalizacją II° z powyższych dyscyplin. Pozostali 2 pracownicy powinni reprezentować dziedziny (dyscypliny) z zakresu przedmiotów kierunkowych.

- 8 doktorami medycyny lub kultury fizycznej, którzy doktoryzowali się z zakresu rehabilitacji (fizjoterapii).

Z poważaniem

Zbigniew Śliwiński